یکی از مهمترین بخشهای یادگیری گرامر انگلیسی، شناخت افعال باقاعده و بیقاعده است. اگر بخواهید درباره اتفاقات گذشته صحبت کنید، خاطرهای تعریف کنید یا بگویید چه کاری انجام دادهاید، باید بدانید فعلها در زمان گذشته چه تغییری میکنند.
برای مثال، گذشته فعل work به شکل worked نوشته میشود، اما گذشته فعل go به صورت went است. چرا یکی از این فعلها با اضافه شدن ed تغییر میکند و دیگری شکل کاملاً متفاوتی دارد؟
پاسخ این سؤال به تفاوت افعال باقاعده و بیقاعده انگلیسی مربوط میشود.
در این مقاله از همیارزبان، با انواع افعال باقاعده و بیقاعده (Regular and Irregular Verbs)، قوانین تبدیل آنها به گذشته، شکل سوم افعال و مثالهای کاربردی آشنا میشوید.
تفاوت افعال باقاعده و بیقاعده انگلیسی چیست؟
افعال انگلیسی از نظر نحوه ساخت گذشته ساده و شکل سوم به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
افعال باقاعده (Regular Verbs):
برای ساخت گذشته ساده و شکل سوم آنها معمولاً ed یا d به انتهای فعل اضافه میشود.
افعال بیقاعده (Irregular Verbs):
از قانون عمومی اضافه کردن ed پیروی نمیکنند و شکل گذشته و شکل سوم آنها ممکن است با فعل اصلی متفاوت باشد.
برای درک بهتر این تفاوت، جدول زیر را ببینید.
| فعل اصلی | گذشته ساده | شکل سوم | معنی |
|---|---|---|---|
| work | worked | worked | کار کردن |
| play | played | played | بازی کردن |
| watch | watched | watched | تماشا کردن |
| go | went | gone | رفتن |
| eat | ate | eaten | خوردن |
| see | saw | seen | دیدن |
همانطور که مشاهده میکنید، در سه فعل اول با اضافه شدن ed شکل گذشته ساخته شده است، اما افعال go، eat و see تغییرات متفاوتی دارند.
نکته مهم این است که باقاعده یا بیقاعده بودن فعل به شکل گذشته ساده و شکل سوم آن مربوط میشود، نه تمام زمانهای انگلیسی.
افعال باقاعده انگلیسی (Regular Verbs)
افعال باقاعده به فعلهایی گفته میشود که گذشته ساده و شکل سوم آنها طبق قواعد مشخصی ساخته میشود. بیشتر افعال انگلیسی در این دسته قرار دارند. رایجترین روش تبدیل این افعال به گذشته، اضافه کردن ed به انتهای فعل است.
برای مثال:
work → worked (کار کردن → کار کرد)
clean → cleaned (تمیز کردن → تمیز کرد)
help → helped (کمک کردن → کمک کرد)
watch → watched (تماشا کردن → تماشا کرد)
به جملههای زیر توجه کنید:
.I work every day
من هر روز کار میکنم.
.I worked yesterday
من دیروز کار کردم.
در جمله اول، فعل work در زمان حال ساده استفاده شده است؛ اما در جمله دوم، با اضافه شدن ed به شکل گذشته تغییر کرده است.
البته تمام افعال باقاعده فقط با اضافه کردن ساده ed ساخته نمیشوند. بسته به حروف پایانی فعل، ممکن است تغییرات املایی دیگری نیز لازم باشد.
۱. اضافه کردن ed به انتهای فعل
در بیشتر افعال باقاعده، کافی است ed را به انتهای فعل اضافه کنیم.
| فعل اصلی | گذشته ساده | معنی |
|---|---|---|
| call | called | تماس گرفتن |
| open | opened | باز کردن |
| wait | waited | منتظر ماندن |
| start | started | شروع کردن |
| finish | finished | تمام کردن |
| clean | cleaned | تمیز کردن |
.She called me last night
او دیشب با من تماس گرفت.
.We finished our homework
ما تکالیفمان را تمام کردیم.
۲. افعال باقاعدهای که به e ختم میشوند
اگر فعل به حرف e ختم شود، برای ساخت گذشته ساده و شکل سوم فقط حرف d را به انتهای آن اضافه میکنیم.
برای مثال:
| فعل اصلی | گذشته ساده | معنی |
|---|---|---|
| dance | danced | رقصیدن |
| bake | baked | پختن |
| arrive | arrived | رسیدن |
| live | lived | زندگی کردن |
| love | loved | دوست داشتن |
| change | changed | تغییر دادن |
.They danced at the party
آنها در مهمانی رقصیدند.
.She arrived at school early
او زود به مدرسه رسید.
در این افعال نیازی نیست دوباره حرف e اضافه کنیم؛ چون فعل اصلی از قبل به این حرف ختم شده است.
۳. افعال باقاعدهای که به y ختم میشوند
برای تبدیل افعالی که به y ختم میشوند، باید به حرف قبل از y توجه کنیم.
حالت اول: قبل از y یک حرف صدادار باشد.
اگر قبل از y یکی از حروف صدادار a، e، i، o یا u قرار داشته باشد، حرف y تغییر نمیکند و فقط ed اضافه میشود.
| فعل اصلی | گذشته ساده |
|---|---|
| play | played |
| enjoy | enjoyed |
| stay | stayed |
| obey | obeyed |
.The children played in the park
بچهها در پارک بازی کردند.
I enjoyed the movie
.من از فیلم لذت بردم.
حالت دوم: قبل از y یک حرف بیصدا باشد.
اگر قبل از y یک حرف بیصدا قرار داشته باشد، معمولاً y به i تبدیل میشود و سپس ed اضافه میکنیم.
| فعل اصلی | گذشته ساده |
|---|---|
| study | studied |
| copy | copied |
| try | tried |
| carry | carried |
| cry | cried |
.I studied English yesterday
من دیروز انگلیسی مطالعه کردم.
.She tried to open the door
او تلاش کرد در را باز کند.
بنابراین، قانون تبدیل y به i به حرف قبل از y بستگی دارد، نه کوتاه یا بلند بودن صدای آن.

۴. دوبرابر شدن حرف آخر در افعال باقاعده
در بعضی از افعال باقاعده، قبل از اضافه کردن ed باید حرف بیصدای آخر فعل را دوبرابر کنیم. این اتفاق معمولاً زمانی رخ میدهد که فعل کوتاه به ترتیب با یک حرف بیصدا، یک حرف صدادار و یک حرف بیصدا پایان پیدا کند.
برای مثال:
| فعل اصلی | گذشته ساده |
|---|---|
| stop | stopped |
| plan | planned |
| shop | shopped |
| drop | dropped |
| clap | clapped |
.The bus stopped suddenly
اتوبوس ناگهان توقف کرد.
We planned our trip last week
ما هفته گذشته برای سفرمان برنامهریزی کردیم.
این قانون برای بعضی افعال چندهجایی نیز کاربرد دارد؛ بهخصوص زمانی که تکیه تلفظ روی هجای آخر باشد.
برای مثال:
prefer → preferred
admit → admitted
اما اگر تکیه روی هجای آخر نباشد، معمولاً حرف آخر دوبرابر نمیشود.
open → opened
visit → visited
listen → listened
نکته: این قانون استثناهایی دارد. همچنین در انگلیسی بریتانیایی و آمریکایی، املای برخی افعال مانند travel متفاوت است:
انگلیسی بریتانیایی: travelled
انگلیسی آمریکایی: traveled
حروف پایانی w، x و y نیز معمولاً طبق این الگو دوبرابر نمیشوند؛ مانند snowed، fixed و played.
۵. افعالی که به ic ختم میشوند
اگر یک فعل باقاعده به ic ختم شود، معمولاً برای ساخت گذشته ابتدا حرف k و سپس ed به آن اضافه میشود.
| فعل اصلی | گذشته ساده |
|---|---|
| panic | panicked |
| picnic | picnicked |
| mimic | mimicked |
.He panicked when he heard the noise
او وقتی صدا را شنید، وحشت کرد.
.We picnicked by the lake
ما کنار دریاچه پیکنیک کردیم.
این قانون باعث میشود املای فعل با تلفظ آن هماهنگ بماند.
افعال بیقاعده انگلیسی (Irregular Verbs)
افعال بیقاعده به فعلهایی گفته میشود که برای ساخت گذشته ساده و شکل سوم، از قانون معمول اضافه کردن ed پیروی نمیکنند.
برای مثال، نمیتوانیم برای ساخت گذشته فعل go از goed استفاده کنیم؛ زیرا شکل صحیح گذشته این فعل went است.
به همین ترتیب:
eat → ate → eaten
write → wrote → written
speak → spoke → spoken
buy → bought → bought
اگرچه برای تمام افعال بیقاعده یک قانون مشترک وجود ندارد، بسیاری از آنها از الگوهای مشابهی پیروی میکنند.
شناخت این الگوها کمک میکند افعال را آسانتر یاد بگیرید و به خاطر بسپارید.

تفاوت شکل اصلی، گذشته ساده و شکل سوم فعل
پیش از بررسی انواع افعال بیقاعده، بهتر است با سه شکل مهم فعل در انگلیسی آشنا شوید.
۱. شکل اصلی فعل (Base Form)
شکل پایه فعل است که در فرهنگ لغت مشاهده میکنید؛ مانند go، eat و write.
۲. گذشته ساده (Past Simple)
برای بیان کاری استفاده میشود که در گذشته اتفاق افتاده یا تمام شده است.
.I went to school yesterday
من دیروز به مدرسه رفتم.
۳. شکل سوم فعل (Past Participle)
شکل سوم فعل در ساختارهایی مانند زمان حال کامل، گذشته کامل و جملات مجهول کاربرد دارد.
.I have written three emails
من سه ایمیل نوشتهام.
.The window was broken
پنجره شکسته شد.
توجه داشته باشید که شکل سوم فعل بهتنهایی یک زمان نیست؛ بلکه در ساختارهای گرامری مختلف استفاده میشود.

دستهبندی افعال بیقاعده انگلیسی
برای یادگیری راحتتر، میتوانیم افعال بیقاعده را بر اساس شباهت شکل اصلی، گذشته ساده و شکل سوم به چهار گروه تقسیم کنیم.
گروه اول: هر سه شکل فعل متفاوت هستند
در این گروه، فعل اصلی، گذشته ساده و شکل سوم با یکدیگر تفاوت دارند.
| فعل اصلی | گذشته ساده | شکل سوم | معنی |
|---|---|---|---|
| be | was/were | been | بودن |
| go | went | gone | رفتن |
| eat | ate | eaten | خوردن |
| see | saw | seen | دیدن |
| do | did | done | انجام دادن |
| write | wrote | written | نوشتن |
| speak | spoke | spoken | صحبت کردن |
| take | took | taken | گرفتن |
| begin | began | begun | شروع کردن |
| drink | drank | drunk | نوشیدن |
.I saw my friend yesterday
من دیروز دوستم را دیدم.
.I have seen that movie before
من قبلاً آن فیلم را دیدهام.
در این مثالها، saw شکل گذشته ساده و seen شکل سوم فعل see است.
گروه دوم: گذشته ساده و شکل سوم یکسان هستند
در این گروه، شکل گذشته ساده و شکل سوم یکسان است، اما با شکل اصلی فعل تفاوت دارد.
| فعل اصلی | گذشته ساده | شکل سوم | معنی |
|---|---|---|---|
| buy | bought | bought | خریدن |
| bring | brought | brought | آوردن |
| think | thought | thought | فکر کردن |
| find | found | found | پیدا کردن |
| leave | left | left | ترک کردن |
| have | had | had | داشتن |
| make | made | made | ساختن |
| send | sent | sent | فرستادن |
| build | built | built | ساختن |
| feel | felt | felt | احساس کردن |
.She bought a new phone
او یک گوشی جدید خرید.
.She has bought a new phone
او یک گوشی جدید خریده است.
در هر دو جمله از bought استفاده شده، اما ساختار گرامری جملهها متفاوت است.
گروه سوم: شکل اصلی و شکل سوم یکسان هستند
در این گروه، گذشته ساده تغییر میکند، اما شکل سوم فعل با شکل اصلی یکسان است.
| فعل اصلی | گذشته ساده | شکل سوم | معنی |
|---|---|---|---|
| come | came | come | آمدن |
| become | became | become | شدن |
| run | ran | run | دویدن |
.He came home late
او دیر به خانه آمد.
.He has come home
او به خانه آمده است.
دقت کنید که با وجود یکسان بودن شکل اصلی و شکل سوم، برای ساخت زمانهای کامل همچنان باید از فعل کمکی مناسب استفاده کنیم.
گروه چهارم: هر سه شکل فعل یکسان هستند
در بعضی از افعال بیقاعده، شکل اصلی، گذشته ساده و شکل سوم هیچ تفاوتی با یکدیگر ندارند.
| فعل اصلی | گذشته ساده | شکل سوم | معنی |
|---|---|---|---|
| cut | cut | cut | بریدن |
| put | put | put | قرار دادن |
| hit | hit | hit | ضربه زدن |
| hurt | hurt | hurt | آسیب رساندن |
| let | let | let | اجازه دادن |
| cost | cost | cost | قیمت داشتن |
| shut | shut | shut | بستن |
| set | set | set | تنظیم کردن |
.I cut the paper yesterday
من دیروز کاغذ را بریدم.
.She put the book on the table
او کتاب را روی میز گذاشت.
یک نکته مهم وجود دارد: یکسان بودن این سه شکل به این معنی نیست که فعل در تمام زمانها بدون تغییر میماند.
برای مثال:
.I cut the paper(من کاغذ را میبُرم یا بریدم؛ بسته به بافت جمله)
.She cuts the paper (او کاغذ را میبُرد.)
.She is cutting the paper (او در حال بریدن کاغذ است.)
بنابراین، این افعال فقط در سه شکل اصلی جدول یکسان هستند و در ساختارهای دیگر ممکن است تغییر کنند.
افعال باقاعده و بیقاعده در جمله منفی و سؤالی
یکی از نکات مهم در استفاده از افعال باقاعده و بیقاعده این است که در جملات منفی و سؤالی گذشته ساده، معمولاً از فعل کمکی did استفاده میکنیم. وقتی did یا didn't در جمله وجود دارد، فعل اصلی به شکل پایه برمیگردد.
جمله مثبت:
.She went to school yesterday
او دیروز به مدرسه رفت.
جمله منفی:
.She didn't go to school yesterday
او دیروز به مدرسه نرفت.
جمله سؤالی:
?Did she go to school yesterday
آیا او دیروز به مدرسه رفت؟
این قانون برای افعال باقاعده نیز صدق میکند.
.He worked yesterday
.He didn't work yesterday
?Did he work yesterday
اشتباه رایج: استفاده همزمان از did و شکل گذشته فعل است.
نادرست: ?Did you went home
درست: ?Did you go home
البته فعل be در گذشته ساده معمولاً بدون did منفی یا سؤالی میشود؛ مانند:
?Was she at home yesterday
آیا او دیروز در خانه بود؟
تلفظ ed در افعال باقاعده انگلیسی
یکی از اشتباهات رایج زبانآموزان این است که تصور میکنند پسوند ed همیشه یکسان تلفظ میشود. درحالیکه ed در افعال باقاعده سه تلفظ اصلی دارد.
| تلفظ | مثالها | توضیح |
|---|---|---|
| /t/ | worked, watched, helped | بعد از صداهای بیواک مشخص |
| /d/ | played, cleaned, opened | بعد از صداهای واکدار، بهجز /d/ |
| /ɪd/ | wanted, needed, decided | بعد از صداهای /t/ و /d/ |
نکته مهم این است که تلفظ ed به صدای پایانی فعل بستگی دارد، نه صرفاً آخرین حرف نوشتهشده آن.
برای مثال، played با صدای /d/ پایان مییابد، اما wanted یک هجای اضافه دارد و پسوند آن /ɪd/ تلفظ میشود. تمرین تلفظ این افعال به شما کمک میکند هنگام مکالمه طبیعیتر و روانتر صحبت کنید.
بعضی افعال هم شکل باقاعده دارند و هم بیقاعده
جالب است بدانید بعضی از افعال انگلیسی دو شکل پذیرفتهشده برای گذشته و شکل سوم دارند.
برای مثال:
| فعل اصلی | شکلهای گذشته و سوم | معنی |
|---|---|---|
| learn | learned / learnt | یاد گرفتن |
| dream | dreamed / dreamt | خواب دیدن |
| burn | burned / burnt | سوختن یا سوزاندن |
| spell | spelled / spelt | هجی کردن |
| smell | smelled / smelt | بو دادن یا بو کردن |
هر دو شکل در کاربردهای مناسب صحیح هستند، اما ممکن است میزان استفاده از آنها در انگلیسی آمریکایی و بریتانیایی تفاوت داشته باشد.
برای مثال، learned در انگلیسی آمریکایی رایجتر است، درحالیکه هر دو شکل learned و learnt در انگلیسی بریتانیایی کاربرد دارند.
بنابراین، هنگام یادگیری افعال بهتر است علاوه بر شکل صحیح، به تفاوتهای رایج میان انگلیسی آمریکایی و بریتانیایی نیز توجه کنید.
چگونه افعال بیقاعده انگلیسی را راحتتر یاد بگیریم؟
برخلاف افعال باقاعده که بیشتر آنها از چند قانون مشخص پیروی میکنند، برای یادگیری افعال بیقاعده باید شکلهای مختلف فعل را تمرین کنیم. با این حال، حفظ کردن یک فهرست طولانی از فعلها تنها راه یادگیری نیست.
۱. افعال را بهصورت گروهی یاد بگیرید.
افعالی که الگوهای مشابه دارند را در یک گروه قرار دهید.
برای مثال:
sing → sang → sung
ring → rang → rung
drink → drank → drunk
۲. برای هر فعل یک جمله بسازید.
به جای حفظ کردن go، went و gone بهتنهایی، آنها را در جمله تمرین کنید.
I go to work every day
I went to work yesterday
I have gone to work
۳. از فلشکارت استفاده کنید.
شکل اصلی فعل را در یک طرف کارت و گذشته ساده و شکل سوم را در طرف دیگر بنویسید.
۴. افعال پرکاربرد را در اولویت قرار دهید.
افعالی مانند be، have، do، go، get، make، take، see و come در مکالمات روزمره بسیار کاربرد دارند. یادگیری آنها به شما کمک میکند سریعتر جمله بسازید.
۵. مرور منظم داشته باشید.
بهتر است هر روز تعداد کمی فعل یاد بگیرید و آنها را در فاصلههای زمانی مشخص مرور کنید. استفاده از فعلها در جمله معمولاً از حفظ کردن فهرستهای طولانی مؤثرتر است.

تمرین افعال باقاعده و بیقاعده انگلیسی
برای اینکه میزان یادگیری خودتان را بسنجید، فعل صحیح را در جای خالی قرار دهید.
.Yesterday, I ______ (go) to the park
.She ______ (study) English last night
.We have ______ (see) this movie before
.He ______ (stop) the car suddenly
.They ______ (buy) a new house last year
پاسخ تمرینها:
went
studied
seen
stopped
bought
اگر توانستید به تمام سؤالها پاسخ درست بدهید، یعنی تفاوت اصلی افعال باقاعده و بیقاعده و نحوه استفاده از آنها را بهخوبی متوجه شدهاید.
سخن پایانی
شناخت افعال باقاعده و بیقاعده انگلیسی یکی از پایههای مهم یادگیری گرامر است. افعال باقاعده معمولاً با اضافه کردن ed یا d به گذشته تبدیل میشوند، اما افعال بیقاعده شکلهای متفاوتی دارند که باید آنها را یاد بگیرید.
مهمترین نکته این است که تنها حفظ کردن شکل گذشته افعال کافی نیست. باید بدانید هر شکل فعل در چه ساختاری استفاده میشود و چگونه میتوان با آن جمله ساخت.
اگر تازه یادگیری زبان انگلیسی را شروع کردهاید، پیشنهاد میکنیم ابتدا قوانین افعال باقاعده را تمرین کنید و سپس سراغ افعال بیقاعده پرکاربرد بروید. تمرین جملهسازی، مرور منظم و استفاده از افعال در مکالمه، یادگیری آنها را سادهتر میکند.







